Staal noemt het vonnis niet zo erg belangrijk. „Dit is niet het einde van de discussie. Het valt in een groter geheel, net als de cartoondiscussie. Ik zoek als kunstenaar raakvlakken met media en politiek. Dit is de uitspraak van één rechter, geen blijk van hernieuwde vrijheid als kunstenaar.”

Het Openbaar Ministerie had twee weken geleden een werkstraf van 240 uur en een voorwaardelijke gevangenisstraf van zes maanden geëist omdat Staal in mei 2005 zestien herdenkingsmonumenten neerlegde op locaties in Den Haag en Rotterdam. De monumenten, zoals die ook wel worden ingericht voor mensen die door geweld zijn gestorven, bevatten onder meer waxinelichtjes, teddyberen en ingelijste foto’s van Wilders. Volgens de rechtbank valt daaruit niet af te leiden dat Staal zou willen dat Wilders overleed, laat staan van zins zou zijn dit te bewerkstelligen. Dat de uitstallingen werden geplaatst in een periode dat Wilders meermalen werd bedreigd, zoals de officier van justitie aanvoerde tijdens de zitting, vindt de rechtbank onvoldoende reden om tot andere conclusies te komen.

„Als de zaak doorloopt, blijft het een onderdeel van mijn werk”, zegt Staal. „Ik zal ook het vervolg documenteren en presenteren.”

Jonas Staal (27) wil met zijn kunst vechten tegen het gebrek aan interesse voor en morele betrokkenheid bij wat er in de wereld plaatsvindt. Eerder legde hij tientallen dode vogels op een grasveld, alsof het ging om slachtoffers van de vogelpest, en liet hij op het Binnenhof een jonge moslim een koran doormidden scheuren.

In oktober zal Staal in Galerie Masters in Amsterdam met zijn groep Empathy* de tentoonstelling US Army Torture Device inrichten, een installatie met geluiden zoals die gebruikt worden bij de ondervraging van gevangenen in Abu Ghraib. Tegelijkertijd vindt bij galerie Roodkapje in Rotterdam de expositie Al-Qaeda Torture Devices plaats, waar te zien is hoe die organisatie politieke gevangenen ondervraagt. Begin september zal Staal bij de opening van het Rotterdamse kunstseizoen twee Iraakse autobomwrakken plaatsen bij Museum Boijmans Van Beuningen. „We presenteren ze als kunst”, aldus Staal.

Deze onduidelijkheid komt voort uit veel verschillende factoren. De betekenis die ‘bermmonumenten’ over het algemeen zouden hebben, de intenties van de maker en vooral ook het feit dat Wilders zich (al dan niet terecht) wel degelijk bedreigd heeft gevoeld.

Vincent merkte op:
‘Aan de orde is of een kunstuiting die op dubbelzinnige wijze het toenmalige sentiment in de samenleving en het publiek discours belichaamde, unilateraal als “bedreiging” geoordmerkt mag/kan worden. Zo ja, dan lijkt dat me een zware belemmering te gaan vormen voor de kunst in de publieke ruimte “post-wilderswerken”.’

In de discussies komt één ding steeds naar voren, maar dit blijkt nu juist voor de aanklacht, het bedreigingsvraagstuk, het minst aan de orde te zijn: de kunst.
Het is immers absoluut niet relevant of het ter discussie staande object een kunstwerk is. Kunst of niet, in beide gevallen kan het nog steeds als bedreiging worden opgevat.
Dit is niet omdat kunstwerken of andere objecten zélf bedreigen, maar zij kunnen hiertoe wel worden ingezet door personen. Personen kunnen elkaar bedreigen. Dit kan middels een gebaar, een uitgesproken zin, een kogelbrief en zo ook een kunstwerk.

Of moeten we er van uitgaan dat een kunststatus wél doorslaggevend kan zijn, dat kunst zich in een bepaald moreel afgesloten domein bevindt, dat het volstrekt autonoom is? Hierdoor zou ze dan, zuiver omdat het ‘kunst’ is ontsnappen aan iedere mogelijke morele implicatie.
Deze vorm van automomie lijkt me echter, gezien het publieke werkveld in kwestie, naast onwaar ook niet iets wat met deze kunstwerken werd opgezocht. Dit te meer daar de maker nu sterk benadrukt een maatschappelijk debat te hebben willen aanzwengelen.

Geen ongenaakbare status dus. Maar dit maakt de beweegredenen en verklaringen van de maker – de ‘bedreiger’ – des te meer relevant en in deze zaak, waarin het te beoordelen werk dusdanig ambigu is, waarschijnlijk doorslaggevend. In het verwoorden van intenties is het feit ‘dat het een kunstuiting is’ slechts een argument om aan te geven dat er nooit een (werkelijke) bedreiging bedoeld is, net als ‘het was een grap’ of ‘ik was écht m’n bagage vergeten’.

De moeilijkheid van de Wilderswerken is nu dat er binnen de ambiguïteit van het werk naast op een ‘verering’ wel degelijk óók op een doodsmonument gezinspeeld wordt, in welk geval ‘bedreiging’ met recht geopperd kan worden.

Hoe de uitspraak ook zal luiden, deze zal niet zozeer betrekking hebben op de Kunst die in haar vrijheden beperkt wordt (hoewel dit wel een mogelijke consequentie is) maar veel meer algemeen op het al dan niet bedreigend zijn van een dergelijke handeling – het produceren van dergelijke objecten. Bedreiging staat wettelijk als strafbaar te boek, of dit nu fysiek, verbaal of beeldend is.

živeli mon amour!

ik zou juist vereerd zijn en de tinkebell’s haantjes extra voer geven hier in mijn achtertuin!

argumentatio ad hominem (en dat was zooooo ad hominem) verdient alleen absurdisme!

En inderdaad zodra iets is wat het is houdt het op kunst te zijn.

Of het raar is dat Wilders zich al dan niet bedreigd heeft gevoeld is ook niet aan de orde. Aan de orde is of een kunstuiting die op dubbelzinnige wijze het toenmalige sentiment in de samenleving en het publiek discours belichaamde, unilateraal als “bedreiging” geoordmerkt mag/kan worden. Zo ja, dan lijkt dat me een zware belemmering te gaan vormen voor de kunst in de publieke ruimte “post-wilderswerken”.

Zodra iets “is wat het is”, houdt het op kunst te zijn.

Ik ga weer buiten spelen…