Amerika, Curaçao, olie en Venezuela houden de gemoederen in Nederland bezig bezig begin 2026. Venezuela en olie zijn al meer dan een eeuw verbonden met het eiland. De afgelopen tien plus jaar zijn olietankers en booreilanden een permanent onderdeel van het beeld op Curaçao. Ik zie ze voorbij trekken op de achtergrond als ik een snelle duik neem op Parasasa, ze liggen te wachten aan een pier als ik stoba di karko eet voor lunch bij Caracasbaai en ik zie ze in de verte liggen bij Bullebaai om olie te lossen of laden. Ze zijn echt ‘in my face’ als ze dagen- en soms wekenlang stil liggen aan een zwaar anker in de nog niet aan grote internationale hotelketens verkochte baaien die nog openbaar toegankelijk zijn zoals bij Boca. Geoefende lokale zwemmers doen vroeg in de ochtend hun baantjes naar het anker en terug. In de middag racen jonge toeristen elkaar wie het eerst op het anker staat. We halen allemaal opgelucht adem op de spaarzame dagen dat je aan komt rijden en er doemt geen enorme tanker of booreiland op als je bij de baai aankomt. Het enige wat je er dan toch aan herinnerd is het permanente anker dat klaar ligt voor toekomstige tankers of booreilanden.
De Isla raffinaderij Curaçao werd in 1915 opgezet en gebouwd door Shell om olie uit Venezuela te raffineren. De afval uit dit proces werd gedumpt in het naastgelegen mangrove bos. We weten door de vele berichten in media dat de winning van fossiele energie (aardolie, aardgas, koolwaterstoffen, steenkool, bruinkool en turf) maatschappijen niet te herstellen schade toebrengt aan de natuur en het hele ecosysteem. Ook op Curaçao zorgt de vervuiling en afval van de raffinaderij gedumpt in wat nu bekend staat als ‘het asfaltmeer’ de afgelopen eeuw voor milieu- en gezondheidsklachten. Door voorkennis over mogelijke schade te verbergen, en gewiekste juridisch dicht getimmerde contracten dragen grote corporaties in het algemeen, en in dit geval fossiele energiebedrijven specifiek, zelden of nooit de verantwoordelijkheid maar schuiven die voortdurend tijdig door naar anderen.
Dat ging op Curaçao niet veel anders. Door dalende opbrengsten en toenemende kritiek over vervuiling en schade, verkocht Shell in 1985 de raffinaderij voor 4 gulden aan de overheid van Curaçao met de clausule dat Shell werd gevrijwaard van aansprakelijkheid voor milieu en gezondheidsschade.
Een jaar of vijftien geleden besloten een aantal mensen o.l.v. Andres Casimiri, om hun verbeelding los te laten op hoe het hele gebied van de Isla veranderd zou kunnen worden in een duurzaam economisch alternatief: ‘GreenTown Curaçao’. Tijdens de COVID pandemie gaf Casimiri, Katinka Simonse (kunstenaar Tinkebell), op het eiland een rondleiding door het gebied en hoe zij het gebied voor zich zagen in hun verbeelding. Hij stelde haar ook voor aan Nicole Henriquez van Landhuis Bloemhof die haar uitnodigde om werk te maken en presenteren gerelateerd aan Isla, die begin dit jaar opende in aanwezigheid van Tinkebell, ik ging erheen.
Fascinerend genoeg ligt de verbeeldingskracht die als onlosmakelijk gezien wordt bij kunst hier bij de GreenTown Curacao groep en niet bij de kunstenaar die hier juist letterlijk figuratief werk maakte. In de lijn met eerder werk dat ze ook al maakte van bijvoorbeeld residu van Tata Steel, presenteert ze hier ‘Oleum Shell isla de Curaçao’, schilderijen die ze maakte met residu uit het giftige afval: ‘het Asfaltmeer’. Op de schilderijen zien we de natuur, mangrove en cactussen, terug die in de afgelopen eeuw vernietigd werd door de vervuiling. Meer over GreenTown Curacao: https://greentown-curacao.com/ de brochure is gratis mee te nemen bij bloemhof.
LANDHUIS BLOEMHOF
Santa Rosaweg 6, Willemstad
W: https://bloemhof.cw/
Oleum Shell isla de Curacao, nog te zien t/m 14 maart 2026
Bij mijn bezoek aan het Joods Museum zie ik de olieraffinaderij ook weer terug. Op de achtergrond van een joodse begraafplaats zie je de raffinaderij prominent aanwezig.
De eerste joodse immigranten kwamen midden 17e eeuw. Curaçao heeft nog steeds een kleine (geschat wordt rond de 300 personen) maar zeer oude en invloedrijke joodse gemeenschap van handelaren. De Mikvé Israël-Emanuelsynagoge, onderdeel van het Joods Museum, uit 1732 is de oudste nog in gebruik zijnde synagoge van het westelijk halfrond. De Synagoge werd mede gebouwd door tot slaaf gemaakten. Ik hoorde dat er een tentoonstelling in de maak is over de rol van de joodse gemeenschap tijdens de slavernij. Circa 20-25% van de tot slaaf gemaakten op Curaçao werd ‘aangekocht en was eigendom’ van personen uit de joodse gemeenschap op het eiland.
Het Joods Museum ging na een flinke verbouwing in mei 2025 weer open, ik was benieuwd om het te zien en het nieuwe gedeelte stelt niet teleur. Prachtig vormgegeven, strak, overzichtelijk, aansprekend, met moderne technieken, het brengt het museum fysiek en ook inhoudelijk, uniek voor Curaçao, in de 21e eeuw.
In samenwerking met het Anne Frank Huis is er een tentoonstelling over Anne Frank te zien die praat over racisme, discriminatie en fascisme en ook de link maakt naar het nu op die thema’s en laat op aansprekende manier hedendaagse jongeren op Curaçao aan het woord over hun ervaringen ondermeer als fysiek uitgedaagd, vrouw en queer. Hedendaags kunstenaar Rachel Maron maakte nieuwe werken gebaseerd op haar joodse familie archieven en foto albums. Verder een tentoonstelling over oorlogsheld George Maduro, die om het leven kwam in WOII in een concentratiekamp in Duitsland. Madurodam is naar hem genoemd. https://historiek.net/george-maduro-1916-1945/5633/
Bij aankomst in het Joods Museum leid de route je eerst door de synagoge waar ik me weer realiseer hoe underwhelming een synagoge altijd is ten opzichte van katholieke kathedralen of Aziatische tempels. Ik volg de instructies en ga naar het museumgedeelte en kom terecht in een oud rommelig gedeelte van het museum dat, hoorde ik later, geen onderdeel was van de verbouwing (budgettair niet mogelijk). Dat voelde alleen maar des te pijnlijker en schokkend als je verwacht een hedendaagse opstelling te zien. Binnen is het een stoffig doolhof met smalle trapjes en benauwde kleine ruimtes met slecht onderhouden voorwerpen, rommelig en zonder visie geïnstalleerd in een ratjetoe van vitrines en kasten.
Mijn vingers jeukten om zilver te gaan poetsen, textiel uit kloppen en dingen anders te leggen en hangen (of te verbannen naar een depot). Maar echt!, het museum verdient budget om dit gedeelte met gezwinde spoed naar het niveau van het nieuwe gedeelte van het museum te trekken. Het verschil in kwaliteit is zo enorm groot dat dit oude deprimerende gedeelte nu alleen maar negatief bijdraagt aan de totale ervaring in het museum dat is echt jammer. Naast de synagoge en het aansprekende nieuwe gedeelte had ik er persoonlijk voor gekozen om dit oude gedeelte van het museum tot ook dit verbouwd is en kwalitatief aansluit bij de rest, af te sluiten voor publiek.
JOODS MUSEUM CURACAO
27 Hanchi Snoa, Punda, Willemstad
W: https://jewishmuseumcuracao.org/
Ook nieuw is Curaçao Interactive Experience (CIE) op de begane grond van een nieuw gebouw met souvenir winkels, en groot dakterras restaurant / cafe uitkijkend op het monument de pontjesbrug (die Otrobanda met Punda verbind voor voetgangers).
Het was me even ontgaan, tot Avantia Damberg me op een opening vertelde dat ze haar baan als docent heeft opgegeven en nu balie medewerker is bij dit nieuwe museum, het is opgezet door twee vrienden van haar uit Nederland, en me uitnodigde. Voor de Cruiseschip en Corendon toeristen zijn er overal in het Caribisch gebied zo ook op Curaçao winkels met toeristische bagger en bussen met ramen open keiharde meezing muziek en bier die hen naar een baai brengen waar ze op een voor toeristen afgeschermd stuk baai (of de hele baai) onder geïmporteerde palmbomen op witte plastic stretchers patat, frikadellen en hamburgers eten.
CIE is een goede aanwinst, de interactieve installaties zijn een effectieve manier om relatief snel (ca. 45 minuten) meer achtergrond van het eiland te krijgen qua geschiedenis van eerste bewoners tot nu, cultuur en tradities (carnaval, seu, muziek, religie) en natuur (flora, fauna, onderwaterfilms). Nog niet alle installaties zijn klaar en de balie is nu nog een hoog tafeltje en een kruk, een definitieve moet nog geïnstalleerd worden. Bezoekers krijgen nu daarom ook nog korting voor de ruimte waar nu 5 interactieve installaties te zien zijn. Ze geven de toeristen op een hedendaagse manier, informatie over het eiland die tot nu toe, wel meer gedetailleerd, versnipperd te zien en ervaren is over teveel verschillende musea / instellingen om te kunnen doen in de ene dag dat cruiseschip toeristen het eiland aandoen. Het is absoluut een goed startpunt voor wie het eiland voor het eerst bezoekt, en zich niet ingelezen heeft, geschikt voor alle leeftijden en dus ook families. Het is ook een leuk en interessant schooluitje voor lagere schoolklassen op het eiland waar jonge scholieren op een interactieve inspirerende manier over de geschiedenis van hun eiland leren wat daarna verder uitgediept wordt in het gangbare schoolcurriculum en schoolbezoeken aan specifieke musea en instellingen. Ook voor eerste bezoekers die langer op het eiland blijven is CEI een goed startpunt. Er wordt informatie gegeven en doorverwezen naar andere musea en instellingen waar over specifieke onderwerpen meer te zien, ervaren en te leren is.
CURACAO INTERACTIVE EXPERIENCE
De Rouvilleweg 1H, Otrobanda, Willemstad
Tijden: 10.00 – 20.00 uur
W: https://curacaointeractiveexperience.com/blog/
Foto copyright: Sasha Dees/Trendbeheer, publiek domein en met dank en toestemming van kunstenaars en musea voor ongelimiteerd gebruik voor online gebruik op Trendbeheer.
Leave a Reply